تحقيقات نشان داده‌اند كه اختلالات تغذيه‌اي در شدت بيماري نقش دارند در عين حال مصرف مواد معدني و موادي مثل امگا3 كه در روغن ماهي نيز موجود است از پيشرفت بيماري جلوگيري مي‌كند. يكي از مهم‌ترين مواد مغذي كه امروزه برآن تأكيد مي‌شود اسيدهاي چرب ضروري است كه بيماران بيش فعال در متابوليسم اين مواد مشكل دارند در عين حال كه اين مواد در ساخت غشاي سلولي در بدن به خصوص سلول‌هاي عصبي نقش اساسي دارند.

 از علايم اصلي كمبود اسيدهاي چرب ضروري تشنگي زياد و آلرژي بيش از حد به مواد غذايي روزمره است (مثلاً در اگزما) كه اين علايم در بچه‌هاي بيش فعال بسيار شايع است. نياز به اسيدهاي چرب ضروري در جنس نر بيش از جنس ماده است كه علت آن نوع رشد و تكامل سيستم عصبي است شايد هم اين تفاوت براي علت باشد كه بيش فعالي اصولاً در پسرها بيشتر از دخترها ديده مي‌شود زيرا عليرغم هم سن بودن و مشابهت اجتماعي، فرهنگي و تاريخچه ژنتيكي، نسبت نياز در دو جنس، متفاوت است.

 تمام مواد غذايي حاوي اسيدهاي چرب ضروري مانند گوشت، ماهي، تخم‌مرغ، خشكبار و مغزهاي خام و سبزيجات بسيار سبز داراي منابعي هستند كه در چرخه ساخت اسيدهاي چرب نقش دارند. خيلي مهم است بدانيم مصرف منابع مختلف غذايي در برگيرنده اسيدهاي چرب ارزش دارد چرا كه هنگامي كه فردي توازني در مصرف مواد غذايي اصلي داشته باشد تمام اسيدهاي چرب ضروري به او مي‌رسد.

 تمام مواد غذايي كه از نظر روي و منيزيم غني‌اند نيز به عنوان منابع غذايي كمك كننده در كاهش علايم بيش فعالي علاوه بر منابع اسيدهاي چرب مطرح هستند. در بسياري از بيماران كمبود مواد معدني و ويتامين‌ها به وضوح ديده مي‌شود.

منيزيم تأثير عميقي بر روي تنظيم سيستم اعصاب مركزي و محيطي دارد و كمبود مزمن آن موجب بيش فعالي، اختلال تمركز ذهني، اختلال خواب، اختلال واكنش به محرك‌هاي بيروني، تحرك‌پذيري و خستگي مي‌گردند. منابع غذايي منيزيم شامل سبزي‌هاي پررنگ، غلات، مغزها، ماهي، لوبيا و انواع گوشت هستند.

برخی داروهای گیاهی، به دلیل خواص آرام بخش و ضد اضطراب در درمان این کودکان بسیار رایج است، زیرا کودکان بیش فعال،مکررا دچار مشکلات خواب می شوند.از جمله رایج ترین این گیاهان آرام بخش می توان به سنبل الطیب و گل ساعتی اشاره نمود.

از آنجايي كه در بيماري بيش فعالي ميزان متابوليسم مغز از حالت عادي بالاتر است و در عين حال نياز مغز از بقيه اعضاي بدن نيز بيشتر است يك نگاه دوباره مغز به ما نشان مي‌دهد كه حتي كمبودهاي خفيف جزيي غذايي به‌طور طولاني مدت در عملكرد مغز اثر مي‌گذارد. حتي قبل از آن كه علايم باليني كمبود شديد مواد معدني و ويتامين‌ها را در بدن نشان دهد.

مطالعات و پژوهش‌هاي انجام گرفته در زمينه غذا پرهيز از مصرف موارد زير را مورد تأكيد قرار داده، اما به روشني توصيه‌اي براي مصرف مواد مغذي خاص ندارد. 1- اجتناب از مصرف طعم دهنده‌ها و رنگ‌هاي مصنوعي 2- پرهيز از خوردن مواد غذايي كه داراي ساليسيلات طبيعي هستند (قهوه، چاي، بعضي پنيرها، شكر) 3- خودداري از مصرف هر ماده‌اي كه آسپيرين داشته باشد، مواد دارويي داراي رنگ‌هاي مصنوعي، بعضي دهان شويه‌ها، خميردندان‌ها با رنگ‌دانه‌ها و مزه‌هاي ممنوعه يا غير طبيعي (مثل شكر، سودا و...)

راهکارهای برخورد با دانش آموزان بیش فعال

اختلال بيش فعالي وضعيتي است که در تعدادي از بچه هاي پيش دبستاني و دوران ابتدايي وجود دارد. کنترل رفتار اين بچه ها و جلب توجه آنها سخت است. تخمين مي شود که بين 3 تا 5 درصد بچه هااختلال بيش فعالي دارند.

علائم و نشانه ها

به جزئيات دقت نمي کنند و اشتباهات واضحي انجام مي دهند.خيلي ضعيف حروف و کلمات را کنار هم قرار مي دهند و نوشته هاي شلوغ و در هم و بر همي دارند.در حفظ توجه شان در انجام تکاليف مدرسه و کارها مشکل دارند. تکاليف مدرسه را سرسري مي گيرند.از انجام تکاليفي که دوست ندارند اجتناب مي کنند و در تمام کردن تکاليف مدرسه و مواردي که فعاليت ذهني مي طلبد وا مي مانند. فعاليت هاي روزمره را فراموش مي کنند.در سازمان دهي کارها و فعاليت ها مشکل دارند.لوازم و وسايلي که براي انجام تکاليف و کارهايشان لازم است را گم مي کنند. (قلم، خودکار و ...) در فعاليت هاي نشاط آور و لذت بخش به مرور (يا رفته رفته) از خود مشکلاتي نشان مي دهند.

راهکارها:

وقتي دانش آموز مشغول انجام تکاليف يا مطالعه  دروس است اجازه دهيد بارها و مرتب جايش را عضو کند.به آنها کارهايي که لازمه آن حرکت و از اينجا به آنجا رفتن است، از قبيل پخش کردن کاغذها رساندن پيغام و يا آب دادن گياهان را بسپاريد.از موسيقي به عنوان وسيله اي براي انتقال مطالب استفاده کنيد.لحن صداي خود را تغيير دهيد: گاهي بلند، گاهي آرام، گاهي معمولي.از دانش آموزان بخواهيد قبل از حل مسائل و به عهده گرفتن تکاليف، تصميم و برنامه خود را براي چگونگي انجام آنها بيان کنند. از روش هاي غير محسوس مثل ايما و اشاره و حالت هاي جسمي استفاده کنيد تا دريابيد که دانش آموزان کوک نيستند بدون آنکه خودشان بفهمند.به دانش آموزان فرصت دهيد تا خلاقيت هاي مختلف و تخيلات را بروز دهند تا بتوانند شناخت دقيقي از ابتکار بدست آورند.وقتي جهت مشخص و درس ها داده شد، آن وقت استراتژي هاي چند حسي را به کار گيرد.آموزش کودکان داراي اختلال نقص توجه، اختلالات بيش فعالي (نقص توجهي) اختلال کمبود يا نقص توجه وضعيتي (سندرومي است که از طريق مشکلات جدي و دائمي سه مورد زير مشخص مي شود.1- ميزان توجه2- کنترل جنبش حرکت3- بيش فعالي (بعضي اوقات).اختلال کمبود توجه از دوره  نوزادي آغاز و در دوران نوجواني همان زماني که تاثيرات منفي بيشتري بر زندگي کودک در محيط خانه مدرسه و اجتماع هست گسترش پيدا کند. تقريبا 3 تا 5 درصد از کودکان دبستاني تحت تاثير (ADD) هستند.اخيرا اين وضعيت را تحت عنوان «ناتواني در يادگيري»، «صدمات مغزي»، «حرکت زياد» يا «بيش فعالي» ناميده اند. اختلال نقص توجه» نيز براي توضيح واضح تر خصوصيات اين گونه از کودکان بيان شده است.دو نوع اختلال کمبود توجه وجود دارد که هر دو در زير توضيح داده شده است.اختلال نقص توجه در کودکان بيش فعال (ADHD) مطابق با مقايس هاي آماري و تشخيص اختلال ذهني براي تشخيص (ADHD) در کودکان بايد حداقل هشت مورد از موارد زير را کودک بيش از سن 7 سالگي و طي شش ماه يا بيشتر از خود نشان دهد.1- به خود پيچيدن و ناآرامي و يا به نظر مي رسد بي قرار است.2- نتواند سرجايش بنشيند.3- خيلي زود و به راحتي آشفته و پريشان بشود.4- تحمل در نوبت منتظر بودن را ندارد.5- در پاسخ دادن هول و عجول است.6- در دنبال کردن دستور العمل ها مشکل دارند.7- در حفظ و نگه داشتن توجه شان مشکل دارند.8- هنوز کاري تمام نشده به سراغ کار ديگر مي روند.9- نمي توانند آرام بازي کنند.10-خيلي زياد و افراطي حرف مي زنند.11- وسط حرف  ديگران مي پرند و يا حرف يکديگر را قطع مي کنند.12- مطالب را خوب گوش نمي کنند.13- اغلب وسايل مورد نياز کارهايشان را گم مي کنند.14- غالبا دست به کارهاي خطرناک مي زنند.

اختلال نقص توجه نا متفاوت

در اين شکل از اختلالات مشخص ترين خصوصيت اوليه بي دقتي است. بيش فعالي در اينجا حضوري ندارد. معهذا، اين کودکان باز هم آشفته و پريشان هستند و نمي توانند نظم و ترتيب داشته باشند و به طور معمول آرام و غير فعال به نظر مي رسد.از آنجا که راحت تر مي توان در کلاس درس بر اين کودکان نظارت و کنترل داشت به نظر مي رسد که اختلال کمبود توجه نامتفاوت بيشتر تحت بررسي و مطالعه قرار گرفته است. و بدين ترتيب آنها بيشتر دچار عدم موفقيت درسي مي شوند تا آنها که اختلال کمبود توجه بيش فعال دارند.

ايجاد محيط صحيح آموزشي

دانش آموزان دچار نقص توجه را نزديک ميز معلم و در رديف صندلي هاي معمول کلاس بنشانيد.اين دانش آموزان را جلوتر از همه در کلاس بنشانيد تا بقيه دانش آموزان در معرض ديد قرار نگيرند و پشت سر آنها باشند.دانش آموزان خوب و نمونه کلاس را کنار آنها بنشانيد. ترجيحا دانش آموزاني که به هر دليلي مشخص تر از ديگران و سرمشق بقيه هستند.تشويقشان کنيد که دوتايي با هم درس بخوانند و ناظر بر درس يکديگر باشند.از هر چيز که باعث تحريک و پريشاني آنها مي شود بپرهيزيد. سعي کنيد آنها را نزديک شوفا ژ، دستگاه هاي تهويه، در و پنجره و قسمت هاي شلوغ ننشانيد. تغييرات را خوب لمس نمي کنند. بنابراين از تغيير و تحول، جابجايي، تغيير در جدول برنامه ها و همچنين قطع رابطه دوري مي کنند.خلاق باشيد. کلاس را به شکلي تغيير دهيد که کمترين فضاي درسي را داشته باشد و بگذاريد همه دانش آموزان در آن شرکت داشته باشند، تا شاگردان دچار اختلال کمبود توجه حس نکنند با ديگران فرق دارند.والدين را تشويق کنيد تا فضاي مناسبي با برنامه هاي مشخص روزانه، ساعت معين مطالعه و مرور تکاليف انجام شده توسط آنها را در خانه برقرار کنند.

تدريس به دانش آموزان دچار نقص توجه (ADD)
در طول درس هاي شفاهي ارتباط چشم را قطع نکنيد.درس ها را مختصر و واضح تهيه کنيد.در دادن درس هاي روزانه پيوسته و ثابت باشيد.درس هاي پيچيده را ساده کنيد و از درس هاي متعدد و زياد بپرهيزد.مطمئن شويد دانش آموزان قبل از شروع کار درس را فهميده اند. در صورت لزوم درس را با روشي مثبت و به آرامي تکرار کنيد.کاري کنيد که با شما راحت  باشند و از شما کمک بگيرند (بيشتر اين کودکان تقاضاي کمک نمي کنند.)کم کم ميزان کمک خود را کاهش دهيد. اما بخاطر بسپاريد که اين کودکان نياز به کمک بيشتر و طولاني تري نسبت به کودکان عادي دارند.اگر لازم شد بخواهيد دفترچه تکاليف روزانه اي نيز داشته باشند.1- مطمئن شويد هر دانش آموز همه تکاليفش را روزانه و به درستي انجام مي دهد. اگر دانش آموزي قادر به انجام چنين کاري نبود معلم بايد به او کمک کند.2- دفترچه تکاليف آنها را هر روز امضا نماييد بر انجام کامل تکاليف آنها باشد (خانواده ها نيز بايد آن را امضا نمايند).3- از دفترچه يادداشت براي داشتن ارتباط روزانه با والدين نيز استفاده کنيد.

دادن تکاليف
هر دفعه فقط يک کار را از آنها بخواهيد.مکررا در آنها انگيزه ايجاد کنيد و به آنها پند و آگاهي دهيد. طرز برخورد و روش شما بايد جنبه حمايتي داشته باشد.تکاليف در حد نياز تغيير دهيد با افراد متخصص در زمينه هاي تحصيلي مشورت کنيد تا بتوانند قدر وضعف هر دانش آموز را تعيين کنيد. برنامه هاي تحصيلي جداگانه اي ترتيب دهيد.مطئن شويد که دانش آنها را محک مي زنيد نه گستره  دقت آنها را.براي کارهاي مشخص وقت اضافه بدهيد. اين دانش آموزان به آرامي کار مي کنند به خاطر وقت اضافه مورد نيازشان آنها را جريمه نکنيد.به خاطر داشته باشيد اين کودکان خيلي زود از هم مي پاشند ولي تفاوت مي شوند. استرس، فشار و خستگي مي تواند کنترل شخصي آنها را برهم بزند و به سمت رفتاري ضعيف و کند سوق دهد.

والدين‌ چه‌ نقشي‌ در درمان‌ دارند

1. ابتدا بايد مطمئن‌ باشيم‌ كه‌ فرزندمان‌ واقعاً نشانه ‌هاي‌ اين‌ اختلال‌ را دارد؛ به‌ علاوه‌ تشخيص‌ نهايي‌ توسط‌ متخصص‌ انجام‌ مي‌ پذيرد. گاهي‌ والديني‌ كه‌ افرادي‌ بسيار مضطرب‌ و نگران‌ هستند، ممكن‌ است‌ جنب و جوش‌هاي‌ طبيعي‌ فرزند را دليلي‌ بر بيش ‌فعالي‌ بدانند. بنابراين‌ در قدم‌ اول‌ بايستي‌ راجع‌ به‌ تشخيص‌ مطمئن‌ باشيم‌ و به فرزندمان برچسب‌هاي‌ نادرست‌ نزنيم.

2. انرژي‌ اضافه‌ اين‌ كودكان‌ بايد از طريق‌ فعاليت‌هاي‌ مثبت، از جمله‌ ورزش‌ كردن، مصرف‌ شود. بهتر است‌ آنها را براي‌ بازي‌ به‌ زمين‌هاي‌ بزرگ‌ برد و اجازه‌ داد كه‌ به‌ فعاليت‌هاي‌ لذتبخش‌ بپردازند. يا اين‌ كه‌ روزانه‌ براي‌ پياده‌ روي‌ آنها را از خانه‌ خارج‌ كرد. در منزل‌ نيز بايستي‌ مسئوليت‌هايي‌ كه‌ از لحاظ‌ جسمي‌ قدري‌ بچه‌ها را خسته‌ مي‌ كند به‌ آنها بسپاريم‌ تا به‌ اين‌ وسيله‌ انرژي‌ بيش‌ از حد آنان‌ گرفته‌ شود. البته‌ خوب‌ است‌ گاهي‌ براي‌ انجام‌ اين‌ مسئوليت‌ها جوايزي‌ هم‌ در نظر بگيريم.

3. به‌ خاطر داشته‌ باشيم‌ اين‌ كودكان‌ را به‌ هيچ‌ وجه‌ كتك‌ نزنيم؛ زيرا رفتارهاي‌ انتقام ‌جويانه‌ از آنها سر خواهد زد. بهتر است‌ با آنان مؤدبانه‌ و با محبت‌ صحبت‌ كنيم. البته‌ در برخورد با ساير كودكان‌ نيز داشتن‌ رفتاري‌ مهرآميز و عاري‌ از خشونت‌ لازم‌ است.

4. گروهي‌ از موادغذايي‌ - از جمله‌ كاكائو، شكلات، قهوه، نسكافه، نوشابه‌هاي‌ رنگي‌ و تنقلات - باعث‌ تحريك ‌پذيري‌ مي‌شوند و لازم‌ است‌ تا حد امكان‌ از دادن‌ آنها به‌ بچه‌ ها خودداري‌ شود.

5. خواب‌ شبانگاهي‌ اين‌ كودكان‌ موضوع‌ مهمي‌ است؛ آنها بايد شب‌ها زودتر به‌ رختخواب‌ بروند. بهتر است‌ والدين‌ برنامه‌ خانواده‌ را به‌ گونه‌ اي‌ مناسب‌ تنظيم‌ كنند و به‌ هر طريق‌ ممكن‌ به‌ كودك‌ بفهمانند اين‌ يكي‌ از قوانين‌ خانواده‌ اوست‌ كه‌ شب‌ها تا ديروقت‌ بيدار نماند. در همين‌ زمينه‌ توصيه‌ مي‌ شود كودك‌ از وسايلي‌ چون‌ كامپيوتر و تلويزيون‌ به‌ صورت‌ افراطي‌ استفاده‌ نكند.

6. چنانچه‌ كودك‌ بيش ‌فعال‌ از لحاظ‌ توجه‌ و تمركز بسيار مشكل‌ داشته‌ باشد و رفتارهاي‌ او موجب‌ اذيت‌ و آزار فراوان‌ شود، بهتر است‌ با روان پزشك‌ كودك‌ و نوجوان‌ مشورت‌ شود تا به‌ صلاحديد او كودك‌ مقداري‌ داروي‌ اختصاصي‌ اين‌ اختلال‌ را مصرف‌ كند.

 منبع:

سایت تبیان

روزنامه همشهری

روزنامه ایران