روش پس ختام يا روش پس خبا

 یکی از روشهای موفق مطالعه و یادگیری روشی است که با نامهای PQ4R شناخته شده است. واژه PQ4R  از حرف اول شش مرحله این روش مطالعه یعنی Preview

( پیش خوانی)،Question ( سوال کردن)، Reading (خواندن)، Reflect (تفکر)، Recite ( از حفظ گفتن) و Review (مرور کردن) درست شده.از ترکیب حروف اول واژه های فارسی این شش مرحله سر واژه پس ختام ساخته می شود. در بعضی منابع، به جای شش مرحله روش PQ4R از روش پنج مرحله آن روش مشابهی به نام PQRST درست شده است. در این روش سه مرحله اول یعنی پیش خوانی، سوال کردن، خواندن همان سه مرحله اول روش پس ختام است اما به جای دو مرحله آخر آن مفاهیم مشابه آنها یعنی به خود پس دادن یا در پیش خود از حفظ گفتن و آزمون کردن آمده است. در ضمن روش PQRST فاقد مرحله تفکر است. اگر حروف اول واژه های فارسی پنج مرحله را درکنار هم قرار دهیم سر واژه پس خبا  درست می شود.

  ×پیش خوانی

 اگر می خواهید مطالب یک کتاب را یاد بگیرید، نخست به سرعت تمام آن کتاب یا آن فصل را یک بار از نظر بگذرانید تا یک برداشت کلی از موضوعها و قسمتهای مهم آن کسب نمایید. این خواندن اجمالی یا پیش خوانی می تواند شما را در سازمان دهی به مطالب کمک نماید. مطالبی که لازم است در پیش خوانی مورد توجه قرار گیرند عبارتند از مقدمه، هدفها، تیتر های اصلی و فرعی، خلاصه و جملات موضوعی پاراگرافها.  

× سوال کردن

برای هر قسمت یا هر فصل از کتاب در رابطه با هدفی که از مطالعه دارید سوالهایی را مطرح نمایید. یکی از راههای انجام این کار آن است که عناوین را به سوال تبدیل کنید.سوالهای خود را با کلمات چگونه، چه کسی،چرا، چه چیزی بسازید.

×خواندن

 در این مرحله مطالب یا موضوع را با دقت و به طور کامل بخوانید. به هنگام مطالعه سعی کنید سوالهایی را که در مرحله قبل مطرح کردید جواب دهید. توجه خود را به اندیشه های اصلی و جزئیات، سایر اطلاعاتی که با هدفهای خواندن شما مربوط اند معطوف سازید.

× تفکر

 سعی کنید با تفکر درباره مطالبی که می خوانید آنها را بفهمید و به آنها معنی بدهید. برای این منظور می توانید کارهای زیر را انجام دهید:

 -   آنچه را که می خوانید به مطالبی که از قبل یادگرفته اید ربط دهید.

-         نکات فرعی را به مطالب اصلی پیوند دهید.

-         بکوشید تا تناقضات موجود را حل نمایید.

-         با استفاده از اطلاعاتی که می خوانید مسائل طرح شده را جواب دهید.

× از حفظ گفتن

 پس از خواندن هر قسمت، سعی کنید مطالب مهم آن را به یاد آورید و برای خود بازگو کنید. ضمن این کار به سوالهایی که طرح کرده اید پاسخ دهید. از حفظ گفتن به شما کمک می کند تا بر درک خود نظارت کنید و از این طریق به شما معلوم می گردد که چه قسمتهایی را خوب یاد نگرفته اید و باید آنها را از نو بخوانید.

× مرور کردن

 وقتی که خواندن تمام کتاب یا کل مطلب را به پایان رساندید، آن را مرور یا باز بینی کنید. بهترین راه مرور کردن این است که بکوشید تا، بدون مراجعه به متن، سوالهای مهم مربوط به آن را جواب دهید. قسمتهایی را که نمی توانید به سوالهای آنها جواب دهید دوباره بخوانید. دوباره خواندن نوعی مرور کردن است.